Cultuurverandering in functie van kennis- en informatiemanagement

Verslag van de collega-groep Kennis- en Informatiemanagement
16 december te Gent

Na de geslaagde kick-off in september kwam de nieuwe collega-groep Kennis- en Informatiemanagement (een initiatief van VVBAD, Erasmushogeschool en Arteveldehogeschool, onder de vleugels van de VVBAD, op vrijdagnamiddag 16 december op kruissnelheid.

Tijdens deze bijeenkomst wisselden professionals uit bedrijven, overheidsinstellingen en andere organisaties kennis uit over het thema cultuurverandering bij kennis- en informatiemanagement.

Ondanks de drukke decembermaand, stakingen en vriesweer werden we, tot ons groot plezier, overrompeld door een grotere aanwezigheid dan verwacht.

Na het korte welkomstwoord van An Beghein, hoofd van de graduaatsopleidingen van Arteveldehogeschool en de voorstelling van Informatie aan Zee door Birgit Grootjans nam Tom Laureys van Acolad Digital (de nieuwe naam van Amplexor) ons mee in een verhaal over user adoption van digitale systemen.

Traditionele IT-projecten, zoals de introductie van MS Teams, zijn als een expeditie Robinson naar het beloofde eiland.  

Veel te vaak steken we de eindgebruikers in een duikboot en varen zo naar het eiland. Ze merken niets van de reis, op het einde krijgen ze een reddingsvest en worden ze over boord gegooid. Ze moeten verder hun plan trekken, waardoor sommigen verdrinken, andere zwemmen terug en nog andere duiken onder (die omarmen de shadow IT), … En soms zijn de nieuwe eilandbewoners zo wanhopig of kwaad dat ze hun eiland in brand steken.

Dit gebeurt wanneer geen rekening gehouden wordt met user adoption. Digitaal informatiebeheer is immers meer dan een tool en cultuurverandering is een volwaardig projectonderdeel. Mensen veranderen niet automatisch en er is geen “one-size-fits-all”.

De basisfilosofie van verandering bij Acolad Digital is gebaseerd op het Prosci ADKAR-model. Dat model beschrijft 5 noodzakelijke stappen bij verandering:

  1. Awareness: het bewustzijn van de nood aan verandering
  2. Desire
  3. Knowledge
  4. Ability: de bekwaamheid om de kennis ook in gedrag om te zetten en de  verandering implementeren
  5. Reinforcement: de verandering bestendigen

Tom beschreef ook hun projectaanpak waarbij ondermeer het belang van een initiële roadmap, de ambassadeurs, een complementair team, de user adoption en de projectcontinuïteit werden beklemtoond.

Tenslotte werden 4 misverstanden over cultuurverandering ontkracht:

  1. “Cultuurverandering verkrijg je door opleiding”: als je enkel inzet op corporate training zal dit een dure investering worden zonder rendement
  2. “Cultuurverandering start na de uitrol van het project”: Zet je gebruikers niet in een duikboot en start reeds bij de initiatie van het project
  3. “Cultuurverandering is een project”: bepaalde aspecten van cultuurverandering kunnen opgezet worden als een project, maar dit omvat zo sterk de dagelijkse werking dat dit een constante en langdurige aandacht vergt.
  4. “Cultuurverandering is een wollig proces”: goede soft skills zijn niet wollig, maar resulaatsgericht en meetbaar aan de hand van KPI’s.

Zijn presentatie vind je hier.

Na Tom plaatste Filip Callewaert, directeur van Vonk en voormalig informatiemanager van oa. Havenbedrijf Antwerpen, het belang van cultuurverandering voor kennis- en informatiebeleid in een ruimere context. Hij is bekend van zijn quote “Information is for action, not for storage”.

De komst van Windows en het Internet zorgden niet voor de grote revolutie in het kennis- en informatiebeleid, want dat was de oude manier van werken op digitale wijze: we maakten digitaal papier en staken dat in digitale mapjes.

Filip maakt hier de vergelijking met de eerste modellen van de stoomboot, waarbij de aandrijving gebeurde met roeispanen. Om de stoommachine op het schip te laten renderen was een totaal andere aanpak nodig, dit werd eerst het rad en daarna de schroef.

Digitalisering is onze huidige stoommachine, maar wij gebruiken nog te veel onze roeispanen in plaats van echt te innoveren op vlak van samen werken en kennis delen.

De grote gamechanger werd het Web 2.0, de voorloper van de huidige sociale media. Dit sloot ook veel beter aan bij het concept van het World Wide Web, zoals Tim Berners Lee het bedoelde in “Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web”. Door deze stap werd immers iedereen potentieel auteur en gingen mensen echt op een andere manier samen werken. De Wikipedia werd het uithangbord van dit nieuwe denken. Een wiki is immers méér dan een software en zorgde voor een grote cultuurshift.

Deze manier van samenwerken had een gigantische impact op de cultuur en structuur van innovatieve organisaties. De structuur evolueerde van strikt hiërarchisch naar een genetwerkt model en van een gesloten naar een open structuur.

Nog meer veranderde de organisatiecultuur. Dit is het krachtenveld binnen de grenzen van de organisatie dat medewerkers beïnvloedt in hun relaties met elkaar, klanten en andere stakeholders. De principes van open, duurzaam, co-creatie, flexibel, agile, … werden de waarden van een typische 21ste eeuwse organisatiecultuur. Deze principes werden beschreven door Peter Hinssen in “The network always wins: hoe overleven in een onzeker tijdperk” en door Jim Whitehurst, CEO van Red Hat, in “The Open Organization: Igniting Passion and Performance”.

Het blinde geloof dat technologie, an sich, alles zal oplossen werd begraven. De steeds groeiende complexiteit van onze informatiehuishouding kun je niet bestrijden met nog meer complexiteit. Dit is de zogenaamde “Productivity paradox of information technology”, waarbij (te) verregaande investeringen in technologie zorgen voor een verminderde productiviteit.

Het menselijk aspect van veranderen en innoveren werd opnieuw naar waarde geschat. Dit resulteert in nieuwe vaardigheden en attitudes voor kenniswerkers: zoals “delen” als standaardgedrag, het ontwikkelen van communities, open dialogen vormgeven, het netwerk- en sociaal leren, informatiedesign, “luidop werken”, chunken, …

Maar vooral de kracht van “open werken” omarmen!

Zijn presentatie vind je hier.

Beide lezingen resulteerden in boeiende discussies en in de goesting voor een volgende editie. Uit de korte brainstorm die volgde kwamen topics als: Iso-standaarden en kwaliteitszorg,  Europese wetgeving (Data-act en The Interoperable Europe Act), … Heb je zelf suggesties of wil je zelf participeren: Interesse om te participeren? Contacteer Kevin Linsingh (kevin.linsingh@ehb.be) of Jan Van Hee (jan.vanhee@arteveldehs.be).

Maak kennis met de nieuwe bestuursploeg van de VVBAD

Bron: VVBAD

Tijdens een bijzondere algemene vergadering op 22 december werden de functies van algemeen voorzitter, ondervoorzitter en secretaris overgedragen. Voormalig voorzitter Patrick Vanouplines eindigt, met zijn pensioen stilaan in het vooruitzicht, zijn mandaat na negen jaar voorzitterschap. Hij geeft de fakkel door aan Kevin Linsingh, die met een sterke motivatie het bestuur van de VVBAD kon overtuigen van zijn visie voor de vereniging.

Als opleidingshoofd (van het Graduaat in het Informatiebeheer: Bibliotheek en Archief en het Postgraduaat Informatiemanagement aan de Erasmushogeschool Brussel) kent Kevin de thema’s die leven in de informatiesector goed. Hij bouwde in zijn functie een uitgebreide ervaring op in visieontwikkeling, een vaardigheid die als voorzitter van de vereniging zeker van pas komt. Kevin ziet een mooie uitdaging in de verbreding van de doelgroep van de VVBAD. Hij kijkt er naar uit om samen met de nieuwe bestuursploeg en het coördinatieteam onder andere actief mee te werken aan het onderhouden en het uitbreiden van samenwerkingen met andere organisaties.

Een dikke proficiat en veel succes aan de nieuwe ploeg!

Meer informatie.

Vogin-IP-lezing – 16 maart

Bron: Vogin

Bij de VOGIN-IP-lezing van dit jaar is nogal wat aandacht voor zaken die met Wikipedia, Wikidata en Wikimedia van doen hebben.
Zo is er in de eerste plaats een lezing van Odin Essers over de manier waarop in het onderwijs informatievaardigheden – met Wikipedia als belangrijke bron – gecombineerd kunnen worden met het op Wikipedia publiceren van informatie uit lokale bronnen.
De workshops bieden nog meer keuze. Zo is er een vorig jaar heel goed beoordeelde, maar toen nog niet zo goed bezochte, workshop over gebruik van Wikidata als databron, om feitelijk gegevens aan te ontlenen of om er juist gegevens aan toe te voegen.
SPARQL is een algemene zoektaal voor linked open data bronnen. Dat hoeft niet direct voor alleen Wikimedia-gerelateerde zaken te zijn, maar Wikidata is wel een heel belangrijke (en zeer omvangrijke) bron om SPARQL zoekacties op los te laten.
In dit verband willen we dan ook nog even OpenRefine noemen. Dat is een ook weer algemener tool voor het bewerken en opschonen van datasets. Maar daarvoor geldt eveneens dat het heel nuttig in combinatie met Wikidata kan worden toegepast.

Is de Wet van Moore nog relevant?

Max Roser, Hannah Ritchie, CC BY 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0, via Wikimedia Commons

De Wet van Moore stelt dat computerkracht om de paar jaar verdubbelt, maar de laatste tijd wordt deze stelling steeds meer ondergraven. In juli boog IMEC zich op zijn conferentie onder meer over deze vraag.

Els Bellens van Data News legt uit wat de wet betekent en hoe relevant die nog is.

“UGent geeft container vol boeken mee met oud papier”

Boekentoren UGent
Michiel Hendryckx – Gent
Bron: Wikimedia Commons
 CC-BY-SA-4.0

Op sociale media en in de pers is ophef ontstaan over het vernietigen van een groot aantal boeken uit de collectie van de Boekentoren van de Universiteit Gent.

Fysieke collecties groeien aan en plaats is beperkt. Wieden of het de-selecteren van de collectie is een pijnlijke, maar belangrijke taak voor elke bibliotheek.

3e editie van de workshop “(Be)schrijf mee wielergeschiedenis”

De liefde voor de koers én informatiebeheer combineren? Dat kan bij KOERS, Museum van de Wielersport, waar ze voor de 3de keer de workshop “(Be)schrijf mee wielergeschiedenis” organiseren.
Hierbij hun oproep:

Verlekkerd op koers? Zin om je tanden in onze collectie te zetten? (Be)schrijf dan mee wielergeschiedenis!

Samen (be)schrijven we historische wielerfoto’s en de geschiedenis van de kermiskoersen.

Schrijf je nu in voor de gratis workshop op 28 januari en/of 2 februari en sluit je aan bij ons vrijwilligerspeloton 🚴🚴‍♀️

👉 Inschrijven en info: https://koersmuseum.be/nl/general/workshop

Verslag studiedag “Tussen bubbel en silo: sporen naar adequate informatie”

FELNET, Ellipsgebouw, Brussel, donderdag 24 november 2022

Op donderdag 24 november trok docent Stijn Meersseman naar Brussel voor een studiedag georganiseerd door FELNET, een samenwerkingsverband van bibliotheken, documentatie- of informatiecentra, informatheken of onder welke benaming ze ook operationeel zijn, met een hoofd- of deelcollectie “omgeving” (dit is ruimer dan enkel milieu-informatie).

Met een verwijzing naar de informatiebubbel (waar massa’s info met gelijkaardige strekking samenkomt) en de informatiesilo’s waar veel content opgesloten zit (bv. achter de betaalmuur van een uitgever), was het centrale thema “open science”.  Op zich een term die vele ladingen dekt.  Tegenwoordig worden onder “open science” verstaan, alle aspecten en onderdelen van modern onderzoek waarbij gepoogd wordt om die zo open en transparant mogelijk te laten verlopen.  Doel is de controleerbaarheid van onderzoek verhogen, maar tegelijk ook onderzoeksresultaten EN bronnen uitwisselbaar te maken waardoor nieuw onderzoek op bestaande gegevens makkelijker moet worden.  Het ultieme doel van “open science” is het stimuleren van onderzoek door eerder onderzoek zo toegankelijk mogelijk te maken, vrij van hindernissen en drempels.

Het gaat daarbij niet enkel om de traditionele “open access” (=vrij en gratis beschikbaar zijn van onderzoeksresultaten, boeken, artikels), maar ook over “open source”(voor software), open peer review (transparante wetenschappelijke controle over onderzoek), “open data” (toegankelijkheid van onderzoeksdata), “open educational resources of OER” (vrij te delen onderwijsbronnen), “citizen science” (onderzoek met medewerking van het publiek) en nog veel meer.

Inge Van Nieuwerburgh gaf een mooi overzicht van allerlei initiatieven en hun samenhang. Op internationaal vlak heeft UNESCO naar aanleiding van de COVID-crisis een duidelijke aanbeveling gedaan om meer in te zetten op open sciences, in de strijd tegen o.a. Corona. Op Europees niveau ontwikkelt zich stilaan de EOSC (European Open Science Cloud), een platform dat de samenwerking op EU-vlak moet samenbrengen en stimuleren.  Op Vlaams niveau is er de Flemish Open Science Board (FOSB) en het Flemish Research Data Network (FRDN).  En tegelijk probeert men wereldwijd met Coalition-S via een samenwerking van financiers van onderzoek zoveel mogelijk publicaties standaard in open access te krijgen.  Er beweegt dus op alle niveau’s wereldwijd één en ander op vlak van Open Science.

De voornaamste trends dezer dagen zijn:

  • Toename van preprints. Dit zijn artikels die nog niet peerreviewed zijn, maar wel al publiek gemaakt worden met de bedoeling onderzoeksresultaten sneller te delen (zeker belangrijk bij COVID-onderzoek), maar dit levert soms foute resultaten op. En dat is dan weer soms de basis van fake news. Rien Emmery (van Knack en VRT) gaf later op de dag een inkijk in hoe fake news soms ontstaat op basis van verkeerde bronnen, en hoe weinig je daar soms tegen kan doen of moet doen.
  • Open Peer Review neemt aan belang toe ten nadele van redactionele peer review.
  • Verschijnen van Diamond open access. Dit is het type open access waar noch de auteur, noch de lezer kosten hebben. De kosten voor het hosten van servers en onderhouden van platformen wordt hier gedragen door collectieve financieringsbronnen. Dit is eigenlijk een doorgedreven vorm van Green Open access waarbij institutionele E-archieven van instellingen voor de verspreiding en kosten instaan van hun eigen publicaties.

Joost van de Walle, emeritus, is als Open Science ambassador voor KULeuven actief en promoot dus actief open science in academische kringen in België.  Hij had het vooral over de cultuuromslag die nodig is om werkelijk open science te kunnen bedrijven.  Hij verwees o.a. naar een basisartikel over “science as a global public good” van G.S. Boulton.  Maar ook UNESCO heeft een aantal aanbevelingen gedaan die de moeite waard zijn om eens na te lezen.

Laura Mesotten van KULeuven gaf een overzicht van de alternatieven die er zijn om open access toch gefinancierd te krijgen en ze vermeldde enkele interessante initiatieven in de sfeer van Diamond Open access:

  • www.openjournals.nl
  • Open Library of Humanities (openlibhums.org)
  • Het open journalsplatform van Ugent is hier overigens ook een mooi voorbeeld van: http://openjournals.ugent.be.  Hier staan nu al enkele tientallen vrij beschikbare tijdschriften online, die allemaal een link met UGent hebben (het is ook de plaats waar het door onze bibliotheek ingescande “Res Publica” te vinden is dat sedert de opstart al vele duizenden keren is bekeken en gedownload).

De beweging naar meer open science heeft echter een paar gevolgen, o.a. op vlak van fake News.  Journalist Rien Emmery van o.a. Knack en VRT NWS, bood een inkijk in hoe fake news ontstaat, en hoe het verspreid geraakt.  En hij stelde ook de vraag kunnen we, of moeten we, daar iets aan doen.  Er is volgens hem gigantisch veel misinformatie te vinden en wel om tal van redenen:

  • Verkeerd begrepen artikels en onderzoeken
  • Grotere verspreiding van pre-prints (artikels die nog niet de kritische blik van een redactie gepasseerd zijn, maar wel al online staan, met het risico dat er nadien fouten in blijken te staan).
  • Het ontstaan van predatory journals, die er een business maken om ALLES te publiceren zonder controle of peer review.  Ze zijn soms moeilijk te onderscheiden van echte betrouwbare bronnen.
  • Verschillende soorten artikels hebben een verschillend gewicht.  Een redactioneel artikel kan de grootste nonsens bevatten, maar is geen wetenschappelijk gefundeerd document. Toch worden deze tegenwoordig meer en sneller verspreid.
  • De bewijspiramide. Het ene manke bewijs ondersteunt het andere.
  • Er zijn ook meer ingetrokken artikels door de snelheid waarmee onderzoek verspreid wordt.  M.a.w. artikels blijken soms fouten te bevatten, maar de inhoud is intussen wel al verspreid en wordt aangegrepen door slechtwillenden.

Een pasklare oplossing is er niet. Het is ook maar de vraag of we echt iets aan de onwil van een kleine minderheid kunnen doen. Complotdenkers zullen er altijd zijn, de meerderheid denkt wel nog correct.  Een deel van de oplossing zit in een betere wetenschapscommunicatie, zowel bij onderzoekers als bij journalisten….

De rest van de dag werd gevuld met een hele reeks praktijkcases met projecten, platforms en organisaties die een rol spelen in, of bezig zijn met, open science en alle aspecten ervan.

Inge Van Nieuwerburgh, sedert een jaar voorzitter van OPENAIRE, had het over het Europese niveau met o.a. EOSC (European Open Science Cloud) (zie ook http://openaire.eu, http://eosc.eu, https://zenodo.org (een open data repository)).  Ilse De Bal concentreerde zich dan op wat op Vlaams niveau gebeurt rond open Science, meer bepaald het FRIS (Flanders Research Information Space, op https://researchportal.be/nl).  Met Anneleen Baerts werd dan verder ingezoomd op het niveau van de Universiteit Antwerpen en haar Antigoon onderzoeksdatabank.

Een interessante bijdrage was die van Brecht Van de Vyvere, die vertelde over de Vlaamse data space en de link met Solid (het project van o.a. Tim Berners-Lee om het internet meer privacybestendig te maken) en LDES (Linked Data Event Streams.

De laatste lezingen spitsten zich toe om heel concrete toepassingen binnen instellingen of sectoren:

  • Dimitri Brosens over open biodiversiteitsdata in het kader van de Global Biodiversity Information Facility;
  • Koen Lefever over het Joint Programming Initiative Healthy and Productive Seas and Oceans; 
  • Peter Lootens van het ILVO had het over het databeheer mbt. Dronevluchten (bij het beoordelen van proefvelden);
  • En Lennert Tyberghein van het VLIZ over de maritieme informatiehub die het Vlaams Instituut voor de Zee opzet met alle info over de zee die ze ter beschikking heeft.

Stijn Meersseman Faculteitsbibliothecaris Politieke en Sociale Wetenschappen UGent

Starterspakket VVBAD

Met het starterspakket kun je vrijblijvend en gratis kennismaken met jouw beroepsvereniging, de VVBAD. Zo mag je het volgende in jouw bus verwachten: De laatste uitgave van het vakblad META, een informatiefolder over wat VVBAD voor jou kan betekenen en een brief van de voorzitter van jouw sectie met meer uitleg over de werking.

Alle informatie vind je hier.

Geef jij een lezing op Informatie aan Zee?

Nathalie Dullemont over e-Inclusie in Gent op IAZ 2021

Op 19 en 20 oktober 2023 vindt Informatie aan Zee plaats, met als thema Impact. Maken we het verschil? Maak het verschil! Heb jij een onderwerp dat de informatiesector aanbelangt? Laat het de VVBAD weten tegen 29 januari 2023. 

Tien strategische technologietrends voor 2023

Bron: Gartner

Naar jaarlijkse gewoonte maakt Gartner, het wereldwijde onderzoeks- en adviesbureau in de informatietechnologie-sector en bekend van de Hype Cycle, een voorspelling wat de technologietrends worden voor 2023.

In deze GartnerLive deelt David Groombridge de belangrijkste strategische technologietrends voor 2023 die we niet kunnen negeren om om te te gaan met de onzekerheid die wordt veroorzaakt door wereldwijde verandering.

In Datanews vind je ook een samenvatting.

%d bloggers liken dit: